مدل مفهومی روان‌شناختی ایثار بر اساس منابع اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روان‌شناسی عمومی، دانشگاه پیام نور، بناب، ایران

2 طلبه سطح 2 عمومی، مدرسه علمیه الزهراء، بوشهر، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین مدل مفهومی ایثار بر اساس منابع اسلامی صورت گرفته است. برای تحقق این هدف ابتدا واژه‌های مرتبط با «ایثار» در کلام عربی احصا و سپس نمونه‌گیری در منابع اسلامی صورت گرفت و بر اساس اصل اشباع به 5198 عبارت منتهی شد. داده‌ها در سه مرحله غربال شد. در مرحله‌ی اول داده‌های تکراری، در مرحله‌ی دوم داده‌های منابع ضعیف و در مرحله‌ی سوم داده‌هایی نامرتبط با معنای موضوع پژوهش حذف شده و نتیجه به 53 داده رسید. برای پردازش داده‌ها از روش کیفی و رویکرد تحلیل مضمون استفاده شد. ابتدا در مرحله‌ی کدگذاری داده‌ها به 67 کد معنادار افزایش یافت و سپس در مرحله‌ی شناسایی مضامین به 3 مضمون سازمان‌دهنده و 13 مضمون پایه منتهی شد. یافته‌ی پژوهش، مضمون فراگیر «ایثار» با مضمون سازمان‌دهنده‌ی «فاعل ایثار» (ایثارگر) شامل مضامین پایه اختیار، کرامت، ایمان ایثارگر، زهد، تهذیب، نیت رضای خداوند، نیازمندی ایثارگر و مضمون سازمان‌دهنده‌ی «مخاطب ایثار» شامل مضامین پایه‌ی ایمان مخاطب، تحت ذمه مسلمین، نیازمندی مخاطب و مضمون سازمان‌دهنده‌ی «موضوع ایثار» شامل مضامین پایه پایه دنیوی، مملوک ایثارگر، اکثر دارای ایثارگر بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Psychological Conceptual Model of Altruism Based on Islamic Sources

نویسندگان [English]

  • Arash Shadman 1
  • zeinab jamali 2
1 M.A. in General Psychology, Department of Psychology, Payame Noor University, Bonab, Iran. Corresponding author
2 Level 2 Seminary Student, Department of Islamic Studies, Al Zahra Seminary, Bushehr, Iran
چکیده [English]

This study elucidates the conceptual model of altruism based on Islamic texts. Initially, relevant terms related to 'altruism' in Arabic literature were identified, followed by sampling from sources. Using a saturation approach, 5,198 phrases were collected and filtered through three stages: removing duplicates, excluding data from unreliable sources, and discarding entries not relevant to the research topic, resulting in 53 pertinent data points. The analysis used qualitative methods and thematic techniques. During coding, the data expanded into 67 codes, which were organized into three themes and 13 foundational themes. The findings revealed a central theme of "altruism," with an organizing theme of "altruism," incorporating foundational themes such as autonomy, dignity, selfless faith, asceticism, moral purification, divine intention, and the necessity for selflessness. Additionally, the theme 'recipient of sacrifice' included aspects related to the recipient's faith commitments and obligations toward Muslims. Lastly, the theme 'subject of altruism' addressed worldly matters associated with altruists.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Altruism
  • Sacrifice
  • Conceptual Model
  • Religious Psychology
  • Islamic Sources
ابن فارس، احمد. (1404). معجم مقاییس اللغة. قم - ایران: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
اعظم السادات حسینی حسین آباد؛ خزاعی، زهرا؛ و جوادی، محسن. (1397). خودآشکارگی الهی و راهبرد اخلاقی موزر در توجیه باور به خدا. پژوهشنامه فلسفه دین-پژوهشنامه فلسفه دین، (1).
البوغبیش، توفیق؛ خجسته مهر، رضا؛ و عباس پور، ذبیح اله. (1398). پیش‌بینی رضایت زناشویی مردان و زنان بر اساس انگیزه‌های استقبالی، انگیزه‌های اجتنابی فداکاری و رفتارهای فداکارانه. روان شناسی فرهنگی، 6(3)، 139–155.
بناهان، مریم؛ و حبیب زادگان، زهرا. (1397). تبیین ایثار به مثابه مبنا، اصل و روش تربیتی با تاکید بر مبادی سه گانه عمل. اندیشه های نوین تربیتی، 50(14)، 225–258.
جعفری گوهرریزی، امین. (1396). راههای ترویج ایثار در تلویزیون.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1404). الصحاح. بیروت: دار العلم للملایین.
حسنی قره تپه، فاطمه. (1400). بررسی معناشناسی واژه ی«ایثار» در نهج البلاغه ( برمبنای نظریه معناشناسی ساخت گرا ) (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه محقق اردبیلی.
حسینی، سیدرحمان؛ تاجیک اسماعیلی، عزیزاله؛ ثنائی ذاکر، باقر؛ و رسولی، محسن. (1401). مقایسه اثربخشی زوج درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد و زوج درمانی به شیوه گاتمن بر صمیمیت زناشویی زوج های دارای تعارض زناشویی. علوم روانشناختی، 110(21)، 292–303.
حمیدرضا ایمانی فر؛ فاطمی، جمیله؛ و امینی، فاطمه. (1391). بخشش از دیدگاه روان شناسی و قرآن کریم. مجله انسان پژوهی دینی-مجله انسان پژوهی دینی، (27).
خجسته مهر، رضا؛ آقائی، زینب؛ و امیدیان، مرتضی. (1396). فراتحلیل رابطه فداکاری و کیفیت زناشویی. روانشناسی معاصر، 24(12)، 143–153.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412). مفردات ألفاظ القرآن‏. بیروت: دار القلم‏.
ربانیان، هدیه؛ محمدپناه اردکان، عذرا؛ و رضاپور میرصالح، یاسر. (1402). مدل سازی معادلات ساختاری ارتباط بینش شناختی، فداکاری دررابطه، دوسوگرایی در ابراز هیجان با نگرش به خیانت زناشویی. مشاوره کاربردی، 25(13)، 36–48.
شجاعی، محمدصادق؛ و خبازیان قراملکی، جواد. (1397). تحلیل روان‌شناختی ایثار در منابع اسلامی. اسلام و پژوهش های روان شناختی، 10(4)، 7–20.
شریفی، رضا؛ اسکندری، حسین؛ دلاور، علی؛ و برجعلی، احمد. (1389). وِیژگی های شخصیتی افراد ایثارگر و یاری رسان با تاکید بر شخصیت مطلوب در سازمان نظامی. روانشناسی نظامی، 3(1)، 21–29.
صالح، حیدر قاسم؛ و شریف عسگری، حسین. (1402). مفهوم ایثار بین اصول اخلاقی ومعارف قرآنی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه ادیان و مذاهب.
صالحی، مهدی. (1394الف‌). بررسی جایگاه و کارکردهای ایثار در قرآن کریم (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده اصول الدین مرکز دزفول.
صالحی، مهدی. (1394ب‌). بررسی جایگاه و کارکردهای ایثار در قرآن کریم (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده اصول الدین مرکز دزفول.
طباطبایی، سیدمحمدکاظم. (1398). منطق فهم حدیث. چاپ ۴، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375). مجمع البحرین.
طریحی، ناصر؛ و صمدی، دکتر مهران. (1395). مطالعه رابطه بین میزان مصرف رسانه ای نسل جوان و نگرش آنان به فرهنگ ایثار و شهادت. مطالعات جامعه شناسی، 32(8)، 54–74.
طوسی، محمدبن‌حسن. (1367). تهذیب الاحکام. چاپ ۵، دارالکتب الاسلامیه.
عباسی، مهدی؛ و اکبری پویانی، صدیقه. (1402). سبک‏های یاری ‏طلبی از خدا: تدوین مدل مفهومی روان‏شناختی بر اساس منابع اسلامی. پژوهشنامه روانشناسی اسلامی، 9(18)، 19–46.
عزیزی، بیتا. (1393). شناسایی و تحلیل مفهوم ایثار در آیات و روایات و بررسی آثار تربیتی آن.
علیزاده، فرزانه؛ حسینی میرصفی، معصومه سادات؛ و شیرازی، محمد رضا. (1400). مروری بر چیستی مفهوم ایثار از منظر قرآن و چگونگی آموزش آن با تاکید بر اهداف و محتوای آموزشی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس-پژوهش‌های برنامه‌ریزی درسی و آموزشی، 11(2)، 147–160.
فایدئی، اکبر. (1394). اراده خدا و ارتباط آن با اختیار انسان در مکتب تشیع. در دومین کنگره بین المللی فرهنگ و اندیشه دینی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409). العین. قم - ایران: هجرت.
فیض‌کاشانی، محمدبن‌شاه‌مرتضی. (1369). الوافی. کتابخانه امام امیرالمومنین علی (ع).
قریشوندی، عیاض؛ و غلامزاده جفره، مریم. (1397). رابطه بین ویژگی‌های شخصیتی با طرحواره ایثار در افراد داوطلب مدافع حرم. روانشناسی اجتماعی، 49(6)، 73–86.
قطبی، ثریا؛ داودی مقدم، فریده؛ و عزیزی، بیتا. (1395). تحلیل عناصر معنایی واژه اخلاقی ایثار در قران کریم. پژوهش های اخلاقی، 24(6)، 147–161.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. (1391). اصول کافی. چاپ ۲، دار الثقلین.
گاتمن، جان؛ و گاتمن، جولی شوارتز. (1403). زوج درمانی با روش گاتمن. (هاشم پوریامهر، مترجم). تهران: دانژه.
ماجدی حمزه خانلو، محمدعلی. (1399). طراحی الگوی فعالیت های فرهنگی بر مبنای ایثار و شهادت در بنیاد شهید استان اردبیل.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. (1381). بحار الانوار. چاپ ۴، الاسلامیه.
محمدی‌ری‌شهری، محمد؛ و فرزانگان، حسن. (1395). میزان الحکمه (ج ۱). چاپ ۷، موسسه فرهنگی دارالحدیث.
مدنی، علیخان بن احمد. (1426). الطراز الأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول. مشهد مقدس - ایران: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
مصطفوی، حسن. (1426). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم‏. بیروت - لبنان: دار الکتب العلمیة.
معین، محمد. (1386). فرهنگ معین. چاپ ۳، زرین.
مهدی، عبدالحسین صبری مهدی؛ و صادق نیا، مهراب. (1401). بررسی نقش ایثار در تحقق دعوت بر اساس قرآن کریم (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه ادیان و مذاهب.
موسوی، سید محمدطاهر. (1393). جایگاه ایثار در رشد جامعه اسلامی.
نبی الله صدری فر. (1389). تاثیر فرهنگ ایثار در پیشبرد اسلام و ایران. در همایش ملی ادب ایثار، هنر شهادت.
نقوی، سید ارباب حسین. (1402). نقش ایثار در تمدن سازی اسلامی از منظر قرآن و حدیث (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). مدرسه عالی قرآن و حدیث.
نقیبی، سیّد ابوالقاسم. (1391). مؤلّفه‌های کرامت انسان از منظر قرآن کریم. سراج منیر، 3(8)، 46–61.
نیکروز، حسن. (1394). تأثیر فرهنگ ایثار و شهادت بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران.
یانگ، جفری؛ ویشار، مارجوری؛ و کلوسکو، ژانت. (1386الف‌). طرح‌واره درمانی (راهنمای کاربردی برای متخصصین بالینی). (حسن حمیدپور و زهرا اندوز، مترجمان). تهران: ارجمند.
یانگ، جفری؛ ویشار، مارجوری؛ و کلوسکو، ژانت. (1386ب‌). طرح‌واره درمانی (راهنمای کاربردی برای متخصصین بالینی). (حسن حمیدپور و زهرا اندوز، مترجمان). تهران: ارجمند
علاوه بر قرآن.
ابن فارس، احمد. (1404). معجم مقاییس اللغة. قم - ایران: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
اعظم السادات حسینی حسین آباد؛ خزاعی، زهرا؛ و جوادی، محسن. (1397). خودآشکارگی الهی و راهبرد اخلاقی موزر در توجیه باور به خدا. پژوهشنامه فلسفه دین-پژوهشنامه فلسفه دین، (1).
البوغبیش، توفیق؛ خجسته مهر، رضا؛ و عباس پور، ذبیح اله. (1398). پیش‌بینی رضایت زناشویی مردان و زنان بر اساس انگیزه‌های استقبالی، انگیزه‌های اجتنابی فداکاری و رفتارهای فداکارانه. روان شناسی فرهنگی، 6(3)، 139–155.
بناهان، مریم؛ و حبیب زادگان، زهرا. (1397). تبیین ایثار به مثابه مبنا، اصل و روش تربیتی با تاکید بر مبادی سه گانه عمل. اندیشه های نوین تربیتی، 50(14)، 225–258.
جعفری گوهرریزی، امین. (1396). راههای ترویج ایثار در تلویزیون.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1404). الصحاح. بیروت: دار العلم للملایین.
حسنی قره تپه، فاطمه. (1400). بررسی معناشناسی واژه ی«ایثار» در نهج البلاغه ( برمبنای نظریه معناشناسی ساخت گرا ) (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه محقق اردبیلی.
حسینی، سیدرحمان؛ تاجیک اسماعیلی، عزیزاله؛ ثنائی ذاکر، باقر؛ و رسولی، محسن. (1401). مقایسه اثربخشی زوج درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد و زوج درمانی به شیوه گاتمن بر صمیمیت زناشویی زوج های دارای تعارض زناشویی. علوم روانشناختی، 110(21)، 292–303.
حمیدرضا ایمانی فر؛ فاطمی، جمیله؛ و امینی، فاطمه. (1391). بخشش از دیدگاه روان شناسی و قرآن کریم. مجله انسان پژوهی دینی-مجله انسان پژوهی دینی، (27).
خجسته مهر، رضا؛ آقائی، زینب؛ و امیدیان، مرتضی. (1396). فراتحلیل رابطه فداکاری و کیفیت زناشویی. روانشناسی معاصر، 24(12)، 143–153.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412). مفردات ألفاظ القرآن‏. بیروت: دار القلم‏.
ربانیان، هدیه؛ محمدپناه اردکان، عذرا؛ و رضاپور میرصالح، یاسر. (1402). مدل سازی معادلات ساختاری ارتباط بینش شناختی، فداکاری دررابطه، دوسوگرایی در ابراز هیجان با نگرش به خیانت زناشویی. مشاوره کاربردی، 25(13)، 36–48.
شجاعی، محمدصادق؛ و خبازیان قراملکی، جواد. (1397). تحلیل روان‌شناختی ایثار در منابع اسلامی. اسلام و پژوهش های روان شناختی، 10(4)، 7–20.
شریفی، رضا؛ اسکندری، حسین؛ دلاور، علی؛ و برجعلی، احمد. (1389). وِیژگی های شخصیتی افراد ایثارگر و یاری رسان با تاکید بر شخصیت مطلوب در سازمان نظامی. روانشناسی نظامی، 3(1)، 21–29.
صالح، حیدر قاسم؛ و شریف عسگری، حسین. (1402). مفهوم ایثار بین اصول اخلاقی ومعارف قرآنی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه ادیان و مذاهب.
صالحی، مهدی. (1394الف‌). بررسی جایگاه و کارکردهای ایثار در قرآن کریم (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده اصول الدین مرکز دزفول.
صالحی، مهدی. (1394ب‌). بررسی جایگاه و کارکردهای ایثار در قرآن کریم (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده اصول الدین مرکز دزفول.
طباطبایی، سیدمحمدکاظم. (1398). منطق فهم حدیث. چاپ ۴، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375). مجمع البحرین.
طریحی، ناصر؛ و صمدی، دکتر مهران. (1395). مطالعه رابطه بین میزان مصرف رسانه ای نسل جوان و نگرش آنان به فرهنگ ایثار و شهادت. مطالعات جامعه شناسی، 32(8)، 54–74.
طوسی، محمدبن‌حسن. (1367). تهذیب الاحکام. چاپ ۵، دارالکتب الاسلامیه.
عباسی، مهدی؛ و اکبری پویانی، صدیقه. (1402). سبک‏های یاری ‏طلبی از خدا: تدوین مدل مفهومی روان‏شناختی بر اساس منابع اسلامی. پژوهشنامه روانشناسی اسلامی، 9(18)، 19–46.
عزیزی، بیتا. (1393). شناسایی و تحلیل مفهوم ایثار در آیات و روایات و بررسی آثار تربیتی آن.
علیزاده، فرزانه؛ حسینی میرصفی، معصومه سادات؛ و شیرازی، محمد رضا. (1400). مروری بر چیستی مفهوم ایثار از منظر قرآن و چگونگی آموزش آن با تاکید بر اهداف و محتوای آموزشی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس-پژوهش‌های برنامه‌ریزی درسی و آموزشی، 11(2)، 147–160.
فایدئی، اکبر. (1394). اراده خدا و ارتباط آن با اختیار انسان در مکتب تشیع. در دومین کنگره بین المللی فرهنگ و اندیشه دینی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409). العین. قم - ایران: هجرت.
فیض‌کاشانی، محمدبن‌شاه‌مرتضی. (1369). الوافی. کتابخانه امام امیرالمومنین علی (ع).
قریشوندی، عیاض؛ و غلامزاده جفره، مریم. (1397). رابطه بین ویژگی‌های شخصیتی با طرحواره ایثار در افراد داوطلب مدافع حرم. روانشناسی اجتماعی، 49(6)، 73–86.
قطبی، ثریا؛ داودی مقدم، فریده؛ و عزیزی، بیتا. (1395). تحلیل عناصر معنایی واژه اخلاقی ایثار در قران کریم. پژوهش های اخلاقی، 24(6)، 147–161.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. (1391). اصول کافی. چاپ ۲، دار الثقلین.
گاتمن، جان؛ و گاتمن، جولی شوارتز. (1403). زوج درمانی با روش گاتمن. (هاشم پوریامهر، مترجم). تهران: دانژه.
ماجدی حمزه خانلو، محمدعلی. (1399). طراحی الگوی فعالیت های فرهنگی بر مبنای ایثار و شهادت در بنیاد شهید استان اردبیل.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. (1381). بحار الانوار. چاپ ۴، الاسلامیه.
محمدی‌ری‌شهری، محمد؛ و فرزانگان، حسن. (1395). میزان الحکمه (ج ۱). چاپ ۷، موسسه فرهنگی دارالحدیث.
مدنی، علیخان بن احمد. (1426). الطراز الأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول. مشهد مقدس - ایران: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
مصطفوی، حسن. (1426). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم‏. بیروت - لبنان: دار الکتب العلمیة.
معین، محمد. (1386). فرهنگ معین. چاپ ۳، زرین.
مهدی، عبدالحسین صبری مهدی؛ و صادق نیا، مهراب. (1401). بررسی نقش ایثار در تحقق دعوت بر اساس قرآن کریم (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه ادیان و مذاهب.
موسوی، سید محمدطاهر. (1393). جایگاه ایثار در رشد جامعه اسلامی.
نبی الله صدری فر. (1389). تاثیر فرهنگ ایثار در پیشبرد اسلام و ایران. در همایش ملی ادب ایثار، هنر شهادت.
نقوی، سید ارباب حسین. (1402). نقش ایثار در تمدن سازی اسلامی از منظر قرآن و حدیث (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). مدرسه عالی قرآن و حدیث.
نقیبی، سیّد ابوالقاسم. (1391). مؤلّفه‌های کرامت انسان از منظر قرآن کریم. سراج منیر، 3(8)، 46–61.
نیکروز، حسن. (1394). تأثیر فرهنگ ایثار و شهادت بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران.
یانگ، جفری؛ ویشار، مارجوری؛ و کلوسکو، ژانت. (1386الف‌). طرح‌واره درمانی (راهنمای کاربردی برای متخصصین بالینی). (حسن حمیدپور و زهرا اندوز، مترجمان). تهران: ارجمند.
یانگ، جفری؛ ویشار، مارجوری؛ و کلوسکو، ژانت. (1386ب‌). طرح‌واره درمانی (راهنمای کاربردی برای متخصصین بالینی). (حسن حمیدپور و زهرا اندوز، مترجمان). تهران: ارجمند.
Bakar, Kamariah Abu; Tarmizi, Rohani Ahmad; Mahyuddin, Rahil; Elias, Habibah; Luan, Wong Su; & Ayub, Ahmad Fauzi Mohd. (2010). Relationships between university students’ achievement motivation, attitude and academic performance in Malaysia. Procedia - Social and Behavioral Sciences, (2).
Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: thematic analysis and code development. SAGE.
Braun, Virginia; & Clarke, Victoria. (2022). Thematic analysis: a practical guide. London ; Thousand Oaks, California: SAGE.
Glaser, B.; & Strauss, A. (2017). Discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Routledge.
Huffman, Karen; Dowdell, Karen; & Sanderson, Catherine Ashley. (2017). Psychology in Action. John Wiley & Sons.
Jeffries, Vincent. (1998). Virtue and the Altruistic Personality. Sociological Perspectives, (41).
Kennair, Leif Edward Ottesen; Solem, Stian; Havnen, Audun; Nysæter, Tor Erik; & Hjemdal, Odin. (2021). Change in personality traits and facets (Revised NEO Personality Inventory) following metacognitive therapy or cognitive behaviour therapy for generalized anxiety disorder: Results from a randomized controlled trial. Clinical Psychology & Psychotherapy, (۲۸).
Penner, Louis A; & Finkelstein, Marcia A. (1998). Dispositional and structural determinants of volunteerism. Journal of Personality and Social Psychology, (74).
Rule, Warren R.; & Bishop, Malachy. (2013). Adlerian Lifestyle Counseling: Practice and Research. Routledge.
Sarah W. Whitton; Scott M. Stanley; & Howard J. Markman. (2007). If I Help My Partner, Will It Hurt Me? Perceptions of Sacrifice in Romantic Relationships. Journal of Social and Clinical Psychology, (26).
Tabrizi1, Aryan; & Aghdaei, Roxana. (2021). A Review Study of How and Why People Are Different. Journal of Social Sciences and Humanities.
Umashankar Krishnappa & Charitra HG. (2021). Swami Vivekananda’s Karma Yoga and Seligman’s PERMA Model: A Conceptual Study. Metamorphosis: A Journal of Management Research, (۲۰).
Wanders, Frank H K; Dijkstra, Anne Bert; Maslowski, Ralf; & Amnå, Erik. (2021). The Role of Teachers, Parents, and Friends in Developing Adolescents’ Societal Interest. Scandinavian Journal of Educational Research, (۶۵).
Young, Valerie J; & Curran, Melissa A. (2016). Intimacy Behaviors and Relationship Satisfaction for Cohabitors: Intimate Sacrifices Are Not Always Beneficial. The Journal of Psychology, (150).
Zivkovic, Ales. (2023). OKness Revised: Analysis and Evolution of Berne’s Concept of OKness, the Basic Positions, and the Related Reenactments of Berne’s Internal World in the Transactional Analysis Community. Transactional Analysis Journal, (۵۳).