کارکردهای روان‌شناختی هیأت‌های مذهبی در پاسداری از هویت اسلامی نیروهای نظامی: تدوین الگوی بوم‌نگار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی فرهنگی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه مدیریت راهبردی فرهنگی، دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی. تهران.

3 دانشیار، گروه مدیریت راهبردی فرهنگی، دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی. تهران

4 دکتری مهندسی سیستم های فرهنگی، دانشگاه جامع امام حسین (ع). تهران. ایران

چکیده

 این پژوهش با هدف تبیین مکانیسم‌های روان‌شناختی هیأت‌های مذهبی در تقویت هویت اسلامی نیروهای مسلح و تدوین الگوی بومی هویت‌سازی انجام شد. داده‌ها از طریق مشاهدات میدانی در7 پادگان و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با نیروهای نظامی گردآوری و با رویکرد تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای براون و کلارک (2022) تحلیل شدند. یافته‌ها چهار مضمون هویت‌ساز را شناسایی کرد: تاب‌آوری هویتی (بازتعریف هویت به‌عنوان سرباز جبهه فرهنگی و تقویت انسجام گروهی)، انسجام‌بخشی آیینی-روانی (کاهش تنش‌های روانی از طریق نوحه‌های حماسی و مناسک جمعی)، بازتولید هویت مکتبی-جهادی (الگوسازی شهدا و تبیین مفاهیم جهاد)، و جامعه‌پذیری هویت اسلامی (تلفیق آموزش نظامی-دینی و شبکه‌سازی نخبگان). این مضامین در الگویی بومی با پنج جزء (ورودی‌های هویتی، پردازشگرهای روان‌شناختی، محیط‌های عملیاتی، خروجی‌های دفاع روانی، بازخورد) و چرخه‌ای پویا (تغذیه، پالایش، تزریق، ارزیابی، به‌روزرسانی) سازمان‌دهی شدند که هیأت‌ها را به سامانه‌ای برای تقویت تاب‌آوری و هویت اسلامی تبدیل می‌کنند. نتایج نشان داد که هیأت‌ها با ایجاد چهار لایه حفاظتی (شناختی، عاطفی، معنایی، نهادی) روحیه رزمی و وفاداری سازمانی نیروها را ارتقا می‌دهند. پیشنهاد محوری، ادغام این الگو در سیاست‌های تربیت نظامی و تأسیس هیأت‌های تخصصی برای تقویت هویت و تاب‌آوری روانی در یگان‌هاست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Psychological Functions of Religious Assemblies (Hey'ats) in Safeguarding Islamic Identity of Contemporary Military Forces: Formulating the Indigenous MHHM Model

نویسندگان [English]

  • morteza nesari 1
  • Seyyed Reza Hosseini 2
  • Mahdi Nazemi Ardakani 3
  • abbas Babaei 4
1 PhD Student in Cultural Strategic Management, National Defense University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Strategic Cultural Management, Faculty of Strategic Management, National Defense University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Strategic Cultural Management, Faculty of Strategic Management, National Defense University, Tehran, Iran.
4 PhD in Cultural Systems Engineering, Imam Hossein (AS) University. Tehran. Iran
چکیده [English]

This study aimed to elucidate the psychological mechanisms of religious assemblies (Hyats) in enhancing the Islamic identity of military forces and developing a localized identity-building model. Data were collected through field observations in seven military bases and semi-structured interviews with military personnel, analyzed using Braun and Clarke’s (2022) six-stage thematic analysis approach. The findings identified four identity-forming themes: identity resilience (redefining identity as a "soldier of the cultural front" and strengthening group cohesion), ritual-psychological cohesion (reducing psychological stress through epic hymns and collective rituals), reproduction of ideological-jihadi identity (modeling martyrs and elucidating jihad concepts), and institutional socialization of Islamic identity (integrating military-religious training and elite networking). These themes were organized into a localized model comprising five components (identity inputs, psychological processors, operational environments, psychological defense outputs, and feedback) within a dynamic cycle (nourishment, refinement, injection, evaluation, updating), transforming Hyats into a system for enhancing resilience and Islamic identity. Results indicate that Hyats, through four protective layers (cognitive, emotional, semantic, institutional), enhance combat morale and organizational loyalty. The primary recommendation is integrating this model into military training policies and establishing specialized Hyats to strengthen identity and psychological resilience in units.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religious Assembly (Hey'at)
  • Islamic Identity
  • Military Psychology
  • Cognitive Warfare
ارزانی، غلامحسین، باصری، احمد، (1394)، پیش‌بینی رضایت از زندگی با تأکید بر هویت دینی، با قدرت تاب‌آوری و امید به زندگی در کارکنان یک واحد نظامی و انتظامی، روانشناسی نظامی، 6(24), 23-33.
امام ‌جمعه زاده، سید جواد و محمود اوغلی، رضا، (آذر 1390)، رسانه و برسازی هویت اجتماعی پسامدرن، پژوهش‌های ارتباطی، سال 18، شماره 3، شماره پیاپی 67، 119-146.
پاتنام، رابرت (1392) دموکراسی و سنّت های مدنی، ترجمه: محمّد تقی دلفروز. تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور.
جنکینز، ریچارد. (1381)، هویت اجتماعی، چاپ اول (1381)، ترجمه: تورج یاراحمدی. تهران: شیرازه.
حاجیانی، ابراهیم. (پاییز و زمستان 1387)، نسبت هویت ملی با هویت قومی در میان اقوام ایرانی، جامعه‌شناسی ایران، دوره نهم، شماره 3 و 4, 143-164.
حاجیانی، ابراهیم، (پاییز و زمستان 1387)، نسبت هویت ملی با هویت قومی در میان اقوام ایرانی، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره نهم، شماره 3 و 4، 143-164.
عباسی قادری، مجتبی، (بهار 1386)، بررسی رابطه استفاده از اینترنت و هویت دینی کاربران، رسانه، سال هجدهم، شماره 1، پیاپی 69، صص 173-198.
کاکاوند، یونس، (1401)، بررسی اثر بخشی تمایل به هویت اجتماعی و احساس امنیت روانی کارکنان نظامی (مطالعه موردی نظامیان شهر تهران)، مدیریت سرمایه انسانی دفاعی، 2(3), 28-56.
مداحی، محمد ابراهیم، بشارت، محمد علی، طباطبایی میر، سید فرزاد، (1400)، نقش ویژگی‌های شخصیتی و هویت‌یابی ایگو در مشارکت سیاسی دانشجویان بسیجی. روانشناسی نظامی، 12(46)، 89-115.
مظاهری، محسن (1389)، رسانه شیعه: جامعه‌شناسی آیین‌های سوگواری و هیئت‌های مذهبی در ایران، تهران، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
لطفی جلال‌آبادی, مصطفی , خیراندیش, مهدی , عسگری, ناصر و مهری, داریوش . (1397). شناسایی و اولویت‌بندی اقدامات مدیریت منابع انسانی موثر بر هویت‌یابی‌ سازمانی در راستای ارتقای توان رزمی (مورد مطالعه یک واحد صنعتی دفاعی). فصلنامه مدیریت نظامی, 18(69), 82-103.
نظری مقدم، جواد، (1402)، چگونگی بازتاب مؤلفه های هویتی و شخصیتی سربازان ایرانی در سفرنامه های خارجی، روانشناسی نظامی، 14(3), 61-84.
Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Sage Publications, Inc.
Braun, V. & Clarke, V. (2022). Thematic analysis: A practical guide. Sage.
Putnam, R. D. (2000) Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York, N.Y.: Simon & Schuster.
Tajfel, H. and Wilkes, A. L. (1963); Classification and quantitative judgment, British Journal of Psychology, 54, 101-114.
Tajfel, Henry (1978); Interindividual behavior an Intergroup Behavior, London. Academic press.
Whitham, Monica Marlene (2007) Living better together: The relationship between social capital and quality of life in small towns, Thesis, Department of Sociology, IowaStateUniversity.