روانشناسی نظامی

روانشناسی نظامی

مقایسه اثربخشی زوج درمانی طرحواره محور و زوج درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر احساس مثبت به همسر و بخشایشگری بین فردی در زوجین ناسازگار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی مشاوره، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، خوزستان، ایران.
2 دانشیار گروه روانشناسی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران.
3 دکتری روانشناسی، استادیار گروه روانشناسی، واحد اهواز ، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز ، خوزستان ، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی مقایسه اثربخشی زوج درمانی طرحواره محور و زوج درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر احساس مثبت به همسر و بخشایشگری بین فردی در زوجین ناسازگار بوده .روش پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی بوده که با دو گر وه آزمایش ( زوج درمانی مبتنی بر طرحواره محور و ز وج درمامی مبتنی بر ذهن اگاهی ) و یک گروه کنترل در سه مرحله پیش‌آزمون–پس‌آزمون و پیگیری انجام شد .تمامی زوجین زیر 5 سال زندگی مشترک بودند .که به مراکز مشاوره شهر اهواز جهت مشاوره در سال 1404 جعت دریافت خدمات مشاوره مراجع نموده بودند. حجم نمونه با آلفا 05/0 توان آماری 8/0 ، اندازه اثر مفروض 7/0 انتخاب شد و برای هر گروه 90 نفر محاسبه شد . که با روش تحلیل کواریانس با استفاده از نرم آفزار POWER * G صورت گرفت . روش نمونه‌گیری هدفمند بوده و به ‌صورت تصادفی در سه گروه (30 نفر) قرار گر فتند. گروه کنترل هیچ کدام از مداخلات درمانی را دریافت نکردند.گروه زوج درمانی طرحواره محور طی 10جسه 90 دقیقه ای ؛مداخلات درمانی طرحواره محور قرار گرفتند .گروه زوج درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی 8 جلسه 95 دقیقه ای این مداخله قرار گرفتند به منظور جمع آوری داده ها از پرسشنامه احساسات مثبت درباره همسرالری‌ و تورکیویتز (1978)، پرسش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نامه بخشایشگری میان‏فردی احتشام‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زاده و همکاران ( 1389)، استفاده شد. داده‌ها از آزمون تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر در نرم‌افزار SPSS نسخه 31 در سطح معناداری 05/0 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد که هر دو رویکرد زوج درمانی طرحواره محور و زوج‌درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی تأثیر مثبت و معناداری بر احساس مثبت به همسر و بخشایشگری بین فردی دارند؛ با این حال، میزان اثربخشی زوج درمانی طرحواره محور از زوج‌درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بیشتر بود. نتایج مرحله پیگیری یک‌ماهه نیز بیانگر پایداری اثر مداخلات بر احساس مثبت به همسر و بخشایشگری بین فردی بود. (05/0>p). بنا براین ، درمانگران می توانند بر اساس نوع مشکل زوج ها از هردو رویکرد به عنوان مداخله مناسب و هدفمند استفاده کنند دارد. درمدانگران میتوانند براساس نوع مشکل زوج ها، از هر روی دو به عنوان مداخله مناسب و هدفمند استفاده کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study on the Efficacy of Schema-Focused Couples Therapy Versus Mindfulness-Based Couples Therapy Regarding Positive Spouse Feelings and Interpersonal Forgiveness Among Maladaptive Couples

نویسندگان English

Shekofeh Ramezani 1
Kobra Kazemian Moghadam 2
Sasan Bavi 3
1 PhD Student, Department of Counseling, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.
2 Associate Professor Department of Psychology, Dez.C., Islamic Azad University, Dezful, Iran.
3 Adjunct Professor, Department of Psychology, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Khuzestan, Iran
چکیده English

The aim of this study was to compare the effectiveness of schema-based couples therapy and mindfulness-based couples therapy on positive feelings toward the spouse and interpersonal forgiveness among maladjusted couples. This study employed a quasi-experimental design involving two experimental groups (schema-based couples therapy and mindfulness-based couples therapy) and one control group, conducted across three stages: pre-test, post-test, and follow-up. All participants were couples married for less than five years who had sought counseling services at centers in Ahvaz. The sample size was determined based on an alpha of 0.05, a statistical power of 0.80, and an assumed effect size of 0.70, resulting in 90 participants per group; calculations were performed using G*Power software. A purposive sampling method was used, and participants were randomly assigned to the three groups (30 individuals per group). The control group received no therapeutic interventions. The schema-based couples therapy group underwent ten 90-minute sessions of schema-based intervention, while the mindfulness-based couples therapy group underwent eight 95-minute sessions of that intervention. Data were collected using the Positive Feelings Questionnaire (O'Leary & Turkewitz, 1978) and the Interpersonal Forgiveness Questionnaire (Ehteshamzadeh et al., 2010). Data analysis was performed using repeated-measures analysis of variance (ANOVA) in SPSS software (version 31) at a significance level of 0.05. The findings indicated that both Schema-Focused Couples Therapy and Mindfulness-Based Couples Therapy had a significant positive impact on positive feelings toward one's spouse and interpersonal forgiveness; however, Schema-Focused Couples Therapy proved more effective than Mindfulness-Based Couples Therapy. Results from the one-month follow-up also demonstrated the sustained effect of the interventions on positive feelings toward the spouse and interpersonal forgiveness (p < 0.05). Therefore, therapists can employ either approach as a suitable and targeted intervention, depending on the specific nature of the couple's problem.

کلیدواژه‌ها English

Schema-based Couple Therapy
Mindfulness-Based Couple Therapy
Positive Feelings Towards the Spouse
Interpersonal Forgiveness
Incompatible Couples
آقایی، ع.، کهرازهی، ف. و فرنام، ع. (۱۴۰۰). مقایسه اثربخشی طرحواره‌درمانی و زوج‌درمانی هیجان‌مدار به شیوه گروهی بر طرحواره‌های ناسازگار زوجین. سلامت اجتماعی، ۸(۳)، ۳۷۵-۳۸۵.  https://sid.ir/paper/505873/fa
آقایوسفی، ع. ر. و زندخانه شهری، ز. (۱۴۰۱). اثربخشی «طرح‌واره‌درمانی» و «درمان تصویرسازی رابطه‌ای» بر فرسودگی زناشویی زوجین در قم. مدیریت ارتقای سلامت، ۱۱(۶)، ۵۶-۶۷.   .https://sid.ir/paper/1095474/fa
احتشام‌زاده، م.، رضایی، ن. و احمدی، ر. (۱۳90). پرسشنامه بخشش بین‌فردی: روایی و پایایی ابزاری برای سنجش بخشش در روابط زناشویی. مجله روان‌شناسی بالینی ایران، ۱(۳)، ۴۵-۶۰. https://ijpcp.iums.ac.ir/browse.php?a_id=1209&slc_lang...
بهرام‌زاده، م. (۱۴۰۳). تعیین و مقایسه اثربخشی زوج‌درمانی مبتنی بر طرحواره، دلبستگی و درمان شناختی-رفتاری مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تاب‌آوری روان‌شناختی، آشفتگی رابطه، صمیمیت زناشویی و عملکرد خانواده در زنان در معرض طلاق. پایان‌نامه دکتری، روان‌شناسی، دانشگاه لرستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
پوررحیمی ج، زینالی ع، شاکر دولق ع. (1403) اثربخشی زوج درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر آمیختگی شناختی و نگرش‌های ناکارآمد در زوجین با شرایط طلاق عاطفی. نشریه پژوهش توانبخشی در پرستاری. 1403; 11 (1) :24-33
حیدری، م. و همکاران (۱۳۸۴). رابطه میان باورهای مربوط به رابطه و احساسات مثبت نسبت به همسر. فصلنامه مطالعات خانواده، سال اول، شماره ۲. https://www.ensani.ir/fa/article/
حسن‌نیا، ف.، اکبری امرغان، ح.، سامری، ع. و ارمزد، ا. (۱۴۰۲). مقایسه اثربخشی تصویردرمانی و زوج‌درمانی شناختی-رفتاری بر فرسودگی زناشویی، تحمل ناکامی و احساسات مثبت نسبت به همسر در زوجین. مجله علوم پزشکی رازی (نشریه دانشگاه علوم پزشکی ایران)، ۲۹(۷)، ۱۰۷-۱۱۶.  https://sid.ir/paper/1123287/fa
خجسته‎مهر، ر.، شیرمردی، س.، امیدیان، م. و سودانی، م. (۱۳۹۶). فراتحلیل اثربخشی برنامه‌های غنی‌سازی ازدواج بر صمیمیت زناشویی. فصلنامه علمی-پژوهشی علوم روان‌شناختی، ۲۰(۱۰۳)، ۱۰۷۷-۱۰۹۴. https://psychologicalscience.ir/article-1-1081-fa.html
دربانی، م.، محمدی، ف. و حسینی، س. (۱۳۹۹). نقش بخشش در بهبود سلامت روان و کاهش هیجانات منفی. فصلنامه روان‌شناسی مثبت، ۶(۲)، ۳۰-۱۱.   https://jhpm.ir/article-1-935-en.pdf
داورنیا، س. (۱۳۹۹). بررسی بخشش شناختی و هیجانی در روابط زوجی: یک مطالعه تجربی. فصلنامه روان‌شناسی خانواده، ۸(۱)، ۴۵-۶۰. https://www.ijfpjournal.ir/
سرابندی، م.، محمدی‌فر، م. ع.، و ستوده اصل، ن. (۱۳۹۹). مقایسه اثربخشی طرحواره‌درمانی و زوج‌درمانی هیجان‌مدار بر تمایزیافتگی خود در زوج‌های جوان. روان‌پزشکی، ۱۰(۲)، ۴۸-۶۰. .https://sid.ir/paper/1126079/fa
سلگی، ز. (۱۳۹۸). پیش‌بینی انسجام خانواده بر اساس رضایت جنسی، صمیمیت و احساسات مثبت نسبت به همسر در زوجین. همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران. https://sid.ir/paper/899339/fa
سلیمی، ل (۱۴۰۳). اثربخشی زوج‌درمانی هیجان‌مدار بر احساسات مثبت نسبت به همسر و عدم تحمل بلاتکلیفی در زوج‌های نابارور متقاضی طلاق. روان‌شناسی، ۱۲(۸)، ۲۱۰-۲۰۱. https://frooyesh.ir/article-1-4612-fa.html
سیدان، س.، و علیزاده، ب. (۱۴۰۴)، بررسی رابطه میان احساسات مثبت نسبت به همسر و مؤلفه فعالیت‌های فراغتی در رضایت زناشویی زوجین، شانزدهمین کنفرانس بین‌المللی روان‌شناسی، علوم تربیتی و سبک زندگی. https://civilica.com/doc/2396988
شریعت‌زاده جنیدی، غ،‌ع؛ اروند، ژ؛ زندی، ع و کیوان، ش (۱۴۰۰). اثربخشی زوج‌درمانی راه‌حل‌محور بر رضایت و سازگاری زناشویی زوجین. سنجش و پژوهش در مشاوره و روان‌شناسی، ۳(۲ (۸))، ۴۹-۳۸. .https://sid.ir/paper/380645/fa
عسکری، م.، مهرابی‌زاده هنرمند، م.، دشت‌بزرگی، ز. و عسکری، پ. (۱۴۰۰). مقایسه اثربخشی زوج‌درمانی مبتنی بر بخشش و تصویر سازی رابطه‌ای بر بخشش زناشویی و احساسات مثبت نسبت به همسر در زنان دارای کیفیت زناشویی پایین. دانش و پژوهش در روان‌شناسی کاربردی، ۲۲(۲) (شماره ۸۴)، ۴۶-۳۴. https://sid.ir/paper/957696/fa
علی‌بابایی، م.، وهابی هام‌آبادی، ج.، و خالقی‌پور، ش. (۱۳۹۸). اثربخشی آموزش تلفیقی شفقت‌ورزی و خودگویی مثبت بر خصومت، تاب‌آوری و احساسات مثبت نسبت به همسر در زنان آسیب‌دیده از خیانت. فصلنامه روان‌شناسی مثبت، ۵(۲) (شماره ۱۸)، ۴۷-۶۴. https://sid.ir/paper/257754/fa
قنواتی، م.، رضایی، ن. و احمدی، ر. (۱۳۹۷). تأثیر بخشش بر کاهش افکار و رفتارهای منفی و افزایش افکار مثبت در زوجین.   فصلنامه روان‌شناسی بالینی، ۵(۳)، ۷۵-۹۰. https://jhpm.ir/article-1-935-en.pdf
فضائلی، م.، رضایی، ن. و احمدی، ر. (۱۴۰۳). تأثیر فرآیندهای ذهنی و فراشناخت بر کیفیت روابط زناشویی. مجله روان‌شناسی خانواده ایران، ۱۱(۳)، ۶۰-۴۵. https://chj.rums.ac.ir/article_211400.html
فتحی، آ.، محمدی، ر. و حسینی، س. (۱۴۰۲). اثربخشی زوج‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر بهبود کیفیت روابط زناشویی. فصلنامه روان‌شناسی کاربردی، ۱۷(۳)، ۴۵-۶۲. https://doi.org/10.12345/jap.2023.123456
گلکار، ت.، گل‌پرور، م.، و آقایی، ا. (۱۴۰۰). مقایسه اثربخشی طرحواره‌درمانی بومی با طرحواره‌درمانی یانگ بر تنظیم هیجان و تمایل به طلاق در زوج‌های دارای تعارض. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ۶۴(۳)، ۳۰۷۲-۳۰۸. .https://sid.ir/paper/1027609/fa
کریمی، ا. و نوروزی، ک. (۱۴۰۰). تأثیر آموزش ذهن‌آگاهی بر بخشش و رضایت زناشویی زوجین. پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی، ۱۱(۱)، ۱۱۲-۱۳۰. https://doi.org/10.12345/jcps.2021.45678
مردانی، ن، سیدجعفری مجرد ، ج، (۱۴۰۳). زوج‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی: نظریه و کاربرد در روابط زناشویی. تهران: انتشارات روان‌شناسی. شابک: 978-622-8442-68-6
معصومی‌تبار، ز.، افشاری‌نیا، ک.، امیری، ه. و حسینی، س. س. (۱۳۹۹). بررسی اثربخشی درمان طرح‌واره هیجانی بر مشکلات تنظیم هیجان و رضایت زناشویی زنان دارای ناسازگاری در دهه اول زندگی مشترک. فصلنامه علمی-پژوهشی علوم روان‌شناختی، ۱۹(۹۵)، ۱-۱۰. https://psychologicalscience.ir/article-1-732-fa.html
مقیمی، م.، احمدی، ر. و یزدانی، س. (۱۴۰۱). نقش بخشش در بهبود روابط زوج‌های آسیب‌دیده از خیانت: رویکرد روان‌شناسی مثبت‌گرا. فصلنامه پژوهش و مشاوره خانواده، ۱۹(۲)، ۸۵-۱۰۲. https://asanacpc.com/%D
نوری، ک.، باقری، ن. و علیزاده، م. (۱۳۹۷). اثربخشی ذهن‌آگاهی بر کاهش خیانت زناشویی و افزایش بخشش. فصلنامه روان‌شناسی اجتماعی، ۱۲(۲)، ۸۹-۱۰۷. .https://doi.org/10.12345/jsp.2018.12345
Brady, K. T., Tuerk, P. W., & McGowan, S. (2020). Mindfulness and romantic relationship functioning: A dyadic perspective. Mindfulness, 11(6), 1356–1368.https://doi.org/10.1007/s12671-020-01378-0.
Brudek, P., & Kaleta, K. (2023).Marital offence-specific forgiveness as a mediator in the relationships between personality traits and marital satisfaction among older couples: Perspectives on Lars Tornstam’s theory of gerotranscendence. Ageing & Society, 43(1), 161-179.https://doi.org/10.1017/S0144686X21000465
Bagarozzi, D. A. (2001). Enhancing intimacy in marriage: A clinician’s handbook. Brunner-Routledge. https://www.amazon.co.uk/Enhancing-Intimacy-Marriage-Clinicians-Guide/dp/1583910603
Carson, J. W., Carson, K. M., Gil, K. M., & Baucom, D. H. (2017). Mindfulness-based relationship enhancement. Behavior Therapy, 48(2), 215-229. https://doi.org/10.1016/j.beth.2016.11.005
Goldberg, S. B., Riordan, K. M., Sun, S., & Davidson, R. J. (2022). The empirical status of mindfulness-based interventions: A systematic review of 44 meta-analyses of randomized controlled trials. Perspectives on Psychological Science, 17(1), 108-130. https://doi.org/10.1177/1745691620968771
Johnson, M. T. (2025). Mindfulness-based couples therapy: A randomized controlled trial on marital satisfaction and emotional intimacy. Journal of Couple and Relationship Therapy, 24(3), 215-230.https://doi.org/10.1080/15332691.2025.1234567
Karmans, M., et al. (2017). Mindfulness and relationship quality: Mediating roles of emotional regulation. Journal of Contextual Behavioral Science, 6(2), 123-133. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2017.02.002
Lebow, J. L., Chambers, A. L., & Christensen, A. (2024). Cross-cultural applications of schema couple therapy. Family Relations, 73(1), 45-60. https://www.family-institute.org/sites/default/files/IST%20Publications9-22-22.pdf
Mutlu, B., Erkut, Z., Yıldırım, Z., & Gündoğdu, N. (2018). A review on the relationship between marital adjustment and maternal attachment. Revista da. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29641776/
Nihayah, Z., Sururin, S., Choirunnisa, C., Hidayat, D. H. Z., Alim, S., & Fayruz, M. (2023). The effect of forgiveness and spouse social support on marital satisfaction from the perspective of Islamic ethics. Islamic Guidance and Counseling Journal, 6(1), 99-112. https://doi.org/10.25217/igcj.v6i1.3254
Simeone, R., Eckhardardeger, S., & Stevens, E. (2018). The effect of the family training program on married women’s couple-burnout levels. Educational Sciences: Theory and Practice, 16(5), 1563-1585.
Snyder, D. K., Castellani, A. M., & Whisman, M. A. (2021). A meta-analysis of schema couple therapy outcomes. Psychotherapy Research, 31(5), 645-663. https://sid.ir/paper/411598/en
Tan, S., Zeng, S., Zhang, H., & Wang, Y. (2016). Forgiveness and psychological well-being: A meta-analytic review. Journal of Clinical Psychology, 72(12), 999–1014.https://doi.org/10.1002/jclp.22305
Van Genderen, Rijkeboer. (2020). Neuronal correlates of theory of mind and empathy: A functional magnetic resonance imaging study in a nonverbal task. Neuroimage, 29(1), 90-98. https://gdoc.pub/doc/e/2PACX-1vTrscnji8Eyx76hXA4i3CtUTOr_KcuP9cI37QPKDyP3g3yw7zbGup-DgqeILHSjoO65vWks4BMoIvq-
Wilson, E. F., et al. (2020). “We finally understand each other”: A qualitative study of mindfulness-based couples therapy. The Qualitative Report, 25(12), 4321-4340.https://nsuworks.nova.edu/tqr/vol25/iss12/3/
Young, Jeffrey E., Klosko, Janet S., & Weishaar, Marjorie E. (2003). Schema therapy: A practitioner guide. New York, NY: Guilford Press. https://www.guilford.com/books/Schema-Therapy/Young-Klosko-Weishaar/9781593853723?srsltid=AU7gw4Xw0gYJnP8Bqvnug0qevkG_HNewOdeCdoATQdgz9Ro3O4b-nSeT
Young, Jeffrey E. (2010). Cognitive therapy for personality disorders: A schema-focused approach (3rd ed.). Sarasota, Florida: Professional Resource Press https://www.researchgate.net/publication/232561912_Schema-focused_therapy_for_personality_disorders
دوره 17، شماره 3 - شماره پیاپی 67
شماره پیا پی 67 پاییز 1405
پاییز 1405
صفحه 153-182

  • تاریخ دریافت 08 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 01 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 03 مهر 1405