زمینه و مسئله: در سناریوهای جنگی، «همبستگی» و «امید» دو مؤلفه کلیدی روان‌شناختی-اجتماعی برای حفظ تاب‌آوری و تداوم مقاومت جمعی محسوب می‌شوند. جنگ رمضان به‌عنوان عرصه‌ای که در آن حضور مردمی و کنش جمعی نقشی تعیین‌کننده ایفا کرد، بستری مناسب برای تحلیل سازوکارهای پیونددهنده باورهای دینی با این دو مؤلفه فراهم می‌آورد. با این حال، خلأ نظری در تلفیق روان‌شناسی اجتماعی با مبانی شیعی برای تبیین این سازوکارها مشهود است.

هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل سازوکارهای روان‌شناختی-اجتماعی اثرگذاری باورهای دینی شیعی بر همبستگی و امید در جنگ رمضان و تبیین چگونگی تبدیل این مؤلفه‌ها به کنش جمعی میدانی انجام شد.

روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) و جهت‌گیری قیاسی-استقرایی انجام گردید. متون مورد تحلیل شامل قرآن کریم، نهج‌البلاغه، صحیفه امام خمینی(ره)، و متون نظری روان‌شناسی اجتماعی (دورکیم، اسنایدر، پاتنام، پارگامنت) بود.

یافته‌ها: چهار سازوکار اصلی استخراج گردید: تقویت هویت جمعی از طریق مناسک دینی و چتر مفهومی امت-ولایت، تولید سرمایه اجتماعی ایمان‌محور با تکیه بر آموزه‌های ایثار و مواسات و نقش رهبری دینی، تبدیل امید منفعل به امید فعال از مسیر توکل و باور به نصرت الهی، و معنابخشی به رنج از طریق پارادایم امتحان الهی و شهادت. این سازوکارها در یک چرخه بازخوردی خودتقویت‌شونده، باورها، امید، همبستگی و کنش میدانی را به‌طور مستمر بازتولید می‌کردند.

نتیجه‌گیری: تلفیق باورهای شیعی با سازوکارهای روان‌شناسی اجتماعی، همبستگی و امیدی راهبردی، مقاوم در برابر شکنندگی، و خودتقویت‌شونده تولید می‌کند که دین را از پدیده‌ای فردی به نیروی محرکه مقاومت جمعی تبدیل می‌نماید.