روانشناسی نظامی

روانشناسی نظامی

تبیین راهبردهای ارتقای تاب‌آوری خانواده در بحران‌های جنگی بر پایه تجارب زیسته والدین ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد مشاوره شغلی، گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
جنگ و بحران‌های نظامی می‌توانند سلامت روان، انسجام، روابط و کارکرد خانواده را مختل کنند. با وجود توجه به تاب‌آوری خانواده، شواهد کیفی درباره چگونگی تقویت تاب‌آوری در بافت فرهنگی ایران محدود است. پژوهش حاضر با هدف تبیین راهبردهای ارتقای تاب‌آوری خانواده در بحران‌های جنگی بر اساس تجارب زیسته والدین ایرانی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون بازتابی براون و کلارک انجام شد. مشارکت‌کنندگان ۲۰ نفر از والدین ساکن شهر اصفهان بودند که جنگ دوازده‌روزه سال ۱۴۰۴ را تجربه کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و تا اشباع داده‌ها ادامه یافت. داده‌ها با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و در شش مرحله تحلیل مضمون بررسی شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، توافق پژوهشگران، ممیزی فرایند و تأیید خبرگان استفاده شد.تحلیل داده‌ها به شناسایی هشت مضمون اصلی شامل تنظیم هیجانی و روان‌شناختی خانواده، مدیریت شناختی بحران، تقویت کارکرد خانواده، حمایت از فرزندان، مدیریت زندگی روزمره در بحران، بهره‌گیری از منابع اجتماعی، تقویت هویت و ارزش‌های مشترک و پیامدهای ارتقای تاب‌آوری خانواده منجر شد. یافته‌ها نشان دادند که تاب‌آوری از تعامل راهبردهای هیجانی، شناختی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی شکل می‌گیرد و با کاهش آشفتگی، افزایش انسجام، تقویت حمایت اجتماعی، احساس کنترل و رشد پس از بحران همراه است. تاب‌آوری خانواده در شرایط جنگی فرایندی پویا، چندبعدی و زمینه‌مند است که از هم‌افزایی منابع فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی شکل می‌گیرد. یافته‌ها می‌توانند مبنایی برای طراحی مداخلات خانواده‌محور، برنامه‌های آمادگی روان‌شناختی و سیاست‌های ارتقای سلامت روان خانواده در بحران‌های آینده فراهم کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Explaining Family Resilience Enhancement Strategies During Wartime Crises: A Qualitative Study Based on the Lived Experiences of Iranian Parents

نویسندگان English

Kowsar Dehdast 1
Mohadese Eslami 2
1 Assistant Professor, Department of Counseling, Faculty of Psychology and Education, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
2 M. A in Career Counseling, Department of Counseling, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
چکیده English

War and military crises can disrupt family mental health, cohesion, relationships, and functioning. Despite growing attention to family resilience, qualitative evidence on how resilience is strengthened within the Iranian cultural context remains limited. This study aimed to explain family resilience enhancement strategies during wartime crises based on the lived experiences of Iranian parents. This qualitative study employed Braun and Clarke’s reflexive thematic analysis. Participants were 20 parents residing in Isfahan, Iran, who had experienced the 12-day military conflict in 2025. Purposive sampling continued until data saturation was reached. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using the six-phase thematic analysis process. Trustworthiness was enhanced through member checking, researcher agreement, an audit trail, and expert review. Eight overarching themes emerged: family emotional and psychological regulation, cognitive crisis management, strengthening family functioning, supporting children, managing daily life during crisis, mobilizing social resources, reinforcing shared identity and values, and outcomes of enhanced family resilience. The findings indicated that resilience develops through the interaction of emotional, cognitive, familial, social, and cultural strategies and is associated with reduced psychological distress, stronger family cohesion, enhanced social support, greater perceived control, and post-crisis growth. Family resilience during wartime is a dynamic, multidimensional, and context-dependent process shaped by the synergistic use of individual, familial, social, and cultural resources. The findings may provide an evidence-informed basis for developing family-centered interventions, psychological preparedness programs, and mental health policies aimed at strengthening families during future crises and strengthening adaptive capacity across changing and prolonged crisis conditions.

کلیدواژه‌ها English

Family resilience
Wartime crisis
Parents
Lived experiences
Thematic analysis

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 30 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 28 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 23 آبان 1405